Dwanascie pogadanek z higieny i nastolatka
Historia zdrowia i medycyny

Dwanaście pogadanek z higieny i nastolatka

Pabianice. Rok 1907. Nakładem Dzierżawców Domu Ludowego ukazuje się książka pt. Dwanaście pogadanek z zakresu higieny autorstwa dra Pawła Emila Schroetera (1855-1935). Doktor Schroeter – chirurg i wieloletni lekarz fabryczny w zakładach włókienniczych „Krusche&Ender” – niewątpliwie zna z codziennej praktyki niedostatki higieniczne panujące wśród pabianickich robotników i biedniejszych warstw miejscowej ludności.

Zna też braki w wiedzy na tak podstawowe tematy, jak higiena ciała, higiena pracy, miejsca zamieszkania, otoczenia. Zdaje sobie także sprawę z przesądów i zabobonów na jej temat oraz na temat chorób, szczególnie zakaźnych, w które „wierzą” chorzy, a co utrudnia opanowanie wielu epidemii. By wypełnić tę lukę w wiedzy mieszkańców miasta, w 1906 r. wygłasza w Domu Ludowym w Pabianicach cykl pogadanek o higienie.

Rok później, w odpowiedzi na społeczne zapotrzebowanie, stają się one podstawą do przygotowania liczącej sobie 187 stron książki.

Zawdzięczając gronu osób dobrej woli, rozpoczęliśmy w ubiegłym sezonie zimowym w miejscowym Domu Ludowym cykl wykładów popularnych z rozmaitych dziedzin wiedzy. Niezwykłe zainteresowanie, jakie wykłady obudziły, nasunęło nam myśl, aby przystąpić do wydawnictwa tych prac popularnych i w ten sposób dać możność korzystania z nich nie tylko mieszkańcom naszego miasta, ale i szerszemu ogółowi, a zwłaszcza tym licznym jeszcze zakątkom naszego kraju, które dla braku zarówno osób odpowiednio przygotowanych, jak i wydawnictw popularnych, nie są w stanie organizować u siebie kursów kształcących

– czytamy we wstępie do „Dwunastu pogadanek…”.

O czym jest “Dwanaście pogadanek z zakresu higieny”?

Dwanascie pogadanek z zakresu higieny Tytuły poszczególnych jej rozdziałów (każdy to jedna pogadanka), jak np. „O powietrzu”, „O wodzie”, „O pokarmach”, od razu przywodzą na myśl dzieło przypisywane Hippokratesowi pt. „O powietrzu, wodzie i okolicy”, będącego częścią tzw. Corpus Hippocraticum. I nie tylko tytuły. Także w treści pogadanek odnajdujemy myśl hippokratejską, o tym, że podstawą zdrowia jest higiena, która – jak pisze Schroeter –  uczy nas, jak należy postępować, by uniknąć choroby, by zachować zdrowie.

Ale swojej książce autor nie tylko przybliża Czytelnikowi podstawowe wiadomości z higieny i kultury fizycznej. Podaje też m.in. rady, jak należy zachować się w nagłych wypadkach, by skutecznie nieść pierwszą pomoc. Chęć podania pomocy nie jest wystarczająca, o ile nie będziemy wiedzieli, w jaki sposób okazać się pożytecznym poszkodowanemu – pisze w pogadance „O wypadkach nieszczęśliwych i sposobach podania pierwszej pomocy”.

Schroeter, pisząc tę książkę, niewątpliwie zalicza się do grona tych lekarzy, którzy nieśli „pierwszą pomoc”, nie tylko tę medyczną, ale też w zakresie wiedzy. I zaliczyć go też trzeba do grona tych dawnych lekarzy-społeczników, którzy, poza codzienną pracą w szpitalach i poradniach, bezinteresownie nieśli do ludu kaganek tak potrzebnej oświaty zdrowotnej. Świadczą o tym także słowa ze występu do książki: Wyrażamy na tym miejscu serdeczną naszą wdzięczność Autorowi za bezinteresowne oddanie nam swojej pracy. Jak się potem okazało, “Dwanaście pogadanek z zakresu higieny” trafiły pod niejedną strzechę.

Niezwykła czytelniczka Janka Słomkówna

Jest rok 1915. Częstochowa. Trwa wojna.

Chciałabym, żeby ta wojna jak najprędzej się skończyła, tak już jestem zdenerwowana temi wojennymi skutkami. Nafty już od dawna nie mam,  palimy oliwą i świecami. Cukru nie można dostać, słoniny również. Staram się jeść jak najmniej, żeby nie przyczyniać kosztów rodzicom, cóż, kiedy mam szalony apetyt i zawsze jestem głodna. Schudłam trochę. Ada opowiada, że u nich też bardzo oszczędnie żyją i Ada schudła, czem mama się martwi i jak może, ile razy Ada przyjdzie do nas, odżywia. Kazik poszedł dziś do szkoły i mama dała mu 50 kop. Tadka uczę ja. Ja uczę się po niemiecku z samouczka Reusnera, czytam „Dwanaście pogadanek z zakresu higieny” Pawła Schroetera. Powtarzam słówka francuskie, czytam po rosyjsku i uczę się wierszy polskich „W piwnicznej Izbie” M. Konopnickiej, mojej ulubionej autorki. Haftuję serwetkę, dziergam brzegi białą bawełną i na czterech rogach po pęczku fiołków.

(źródło: Pamiętnik Janki Słomkówny – Genealodzy Częstochowa)

Tak oto w swoim pamiętniku opisuje trudny czas wojny i swoje życie, pochodząca z wielodzietnej i niezamożnej rodziny, trzynastoletnia Janka Słomkówna. Jak widać z tego wpisu, datowanego na 7 stycznia 1915 r., w kanonie lektur Słomkówny – wówczas uczennicy II klasy gimnazjum – pomiędzy Konopnicką, książką do francuskiego, niemieckiego i rosyjskiego znalazło się też miejsce dla pogadanek z higieny dra Schroetera. Pamiętnik tej zwykłej, ale jakże niezwykłej nastolatki, publikowany jest od 2014 r. na stronie Towarzystwa Genealogicznego Ziemi Częstochowskiej.

Refleksja

Ciekawe, czy młodziutka Słomkówna, czytając „Dwanaście pogadanek z zakresu higieny”, wzięła sobie do serca kończące książkę słowa doświadczonego doktora:

Czas życia naszego zużytkować powinniśmy w myśl wskazówek higieny: rozumnie i ustawicznie wzmacniać ciało nasze, pielęgnować zdrowie za pomocą środków odpowiednich, wzbogacać umysł i uszlachetniać duszę naszą – jednym słowem, dążyć do tego, aby, wedle słów rzymskiego pisarza starożytnego, w zdrowym ciele była dusza zdrowia.

 

Źródło zdjęcia: http://blog.genealodzy.czestochowa.pl/tgzc/napisali-o-nas/509-miaa-13-lat-i-pisaa-pamitnik-po-stu-latach-kady-moe-go-przeczyta

***

Powyższy test powstał na bazie artykułu pierwotnie opublikowanego w “Panaceum”, marzec 2018, w cyklu “Medycyna w słowach i obrazach” . O “Dwunastu pogadankach z zakresu higieny” i niezwykłej nastolatce Jance Słomkównej mówiłam też szerzej w jednej z audycji z cyklu “Bez znieczulenia – historia medycyny w pigułce”, jaka ma miejsce w każdy wtorek o godz. 10.20 Radio Łódź. Audycję prowadzi red. Dorota Matyjasik.  

Łodzianka, lekarz, dziennikarz, blogerka, pisarka.

%d bloggers like this: