Prof. Stanisław Torokan-Popowski
Łódź Medyczna Historyczna

Popowski: Lekarz wśród Sprawiedliwych

Do Łodzi przyjechał po wojnie, by objąć kierownictwo Kliniki Pediatrycznej i ratować życie łódzkich dzieci. W czasie wojny ratował od śmierci dzieci żydowskie, wyciągając je z getta warszawskiego i znajdując im schronienie. Ratował też dzieci z Zamojszczyzny. Dostarczał leki więźniom Pawiaka i obozu Auschwitz-Birkenau. Profesor Stanisław Torokan-Popowski (1894-1953) – polski lekarz, uczony i nauczyciel. Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. 

Popowski urodził się 3 lipca 1894 r. w Żmerynce na Podolu w inteligenckiej i patriotycznej rodzinie. Ojciec Michał miał talent literacki, matka – Anna z Ośmiałowskich – muzyczny. Ich starszy syn Stanisław Bolesław zmarł na dur brzuszny, będąc lekarzem frontowym podczas pierwszej wojny światowej.

Młodszy Popowski także wybrał medycynę. Ukończył ją w 1918 r. w Kijowie. Już jako lekarz w latach 1919-1922 służył w Wojsku Polskim i brał udział w obronie Warszawy. Tu też podjął pracę w Klinice Chorób Dzieci Uniwersytetu Warszawskiego i rozwijał się naukowo. W 1932 r. obronił pracę doktorską pt. Gruźlica dzieci, w 1939 r. napisał pracę habilitacyjną pt. Toksyna błonicza w świetle badań biochemicznych. Gdy wybuchła wojna, brał udział w kampanii wrześniowej. Wkrótce dostał się do niewoli sowieckiej w Brześciu nad Bugiem, z której udało mu się zbiec. Po dotarciu do Warszawy podjął pracę jako ordynator Szpitala Miejskiego dla Dzieci oraz wykładowca na tajnych kompletach Uniwersytetu Warszawskiego.

Popowski – działalność konspiracyjna

Ale nie tylko. Działał też konspiracyjnie w Armii Krajowej, a w 1940 r. przystąpił do Żegoty – tajnej organizacji pomagającej Żydom. Działał tu tzw. Komitet Porozumiewawczy Lekarzy Demokratów i Socjalistów, do którego należało ponad pięćdziesięciu medyków. Udzielali oni w konspiracji porad lekarskich Żydom w getcie i poza nim, dawali im schronienie w swoich mieszkaniach, wystawiali fałszywe zaświadczenia lekarskie, organizowali leki i ich przerzut do getta i obozów, wykonywali zabiegi plastyczne likwidujące cechy semickie, np. rekonstrukcje napletka czy nosa. Zagrożonych przez Gestapo Żydów umieszczali w szpitalach jako pacjentów lub pracowników na tzw. przechowanie. Pomagali również wydostać się z getta. Przy ratowaniu żydowskich dzieci Popowski współpracował z Matyldą Getter – Matką Przełożoną Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Marii w Warszawie, która umieszczała je m.in. w przyklasztornych sierocińcach.

Przyjazd do Łodzi

Po wojnie Popowski nadal służył dzieciom. W czerwcu 1945 r. podjął się zorganizowania od podstaw Kliniki Pediatrii na Wydziale Lekarskim nowo utworzonego Uniwersytetu Łódzkiego. Klinika mieściła się w przedwojennym Szpitalu Anny Marii i wkrótce stała się jedną z najlepszych w Polsce. Niestety, Popowski zmarł 16 maja 1953 r., gdy miał zaledwie 59 lat.

Popowski – Sprawiedliwy wśród Narodów Świata

Przez lata pamiętany był przede wszystkim jako doskonały pediatra i nauczyciel. Dopiero w 1991 r. został wraz z żoną Marią pośmiertnie odznaczony medalem Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. Jedną z kilkuset ocalonych była Bianca Perlmutter, której wspomnienia pt. Pod opieką doktora zostały opublikowane w zbiorowym wydaniu Heroes of the Holocaust. Wśród wielu Żydów, których Popowscy przyjęli w czasie wojny pod swój dach, znalazła się też Janina Jasińska – córka znanego przedwojennego łódzkiego lekarza Seweryna Sterlinga.

Popowski to jeden z tych licznych polskich lekarzy, którzy ratowali Żydów od największej zarazy niosącej śmierć – niemieckiego okupanta. Jak dotąd, tylko ponad pięćdziesięciu z nich zostało uhonorowanych Sprawiedliwymi.

(pierwotnie tekst ukazał się w Gazecie Polskiej Codziennie w Dodatku Łódzkim w wydaniu z 11 lutego 2018 r.)

***

(fot. Stanisław Torokan-Popowski wraz ze studentami, Łódź 1948 r. Źródło: Prezentacja prof. dr hab. n. med. Marii Gołębiowskiej pt. “Rola Szpitala Anny Marii w rozwoju pediatrii łódzkiej”)


 

Jeśli spodobał Ci się ten artykuł, to polub go lub udostępnij, by inni mogli go przeczytać. Dziękuję!

 

Łodzianka, lekarz, dziennikarz, blogerka, pisarka.

%d bloggers like this: